Nietolerancja laktozy i alergia na białko mleka - PEDIATRA NA ZDROWIE

Kiedy u niemowląt pojawiają się zmiany skórne, nietypowe stolce czy bóle brzuszka, mamy często (zazwyczaj słusznie) zastanawiają się czy nie jest to alergia na białko mleka krowiego lub nietolerancja laktozy. Te dwie choroby często są ze sobą mylone, podczas gdy są zupełnie odmiennymi jednostkami chorobowymi i inaczej się w nich postępuje. 

NIETOLERANCJA LAKTOZY

Laktoza jest dwucukrem, który znajduje się w mleku:
– kobiecym
– ssaków (krowim, kozim, owczym),
– modyfikowanym,
– produktach mlecznych (jogurty, sery, kefiry, śmietana, masło).

Cukier ten musi zostać rozłożony do cukrów prostych (glukozy i galaktozy), żeby mógł się wchłonąć. Do tego potrzebny jest enzym – laktaza. W nietolerancji laktozy właśnie laktazy brakuje.

Wówczas dwucukier nie jest trawiony i wchłaniany, tylko zostaje w jelitach (powodując zatrzymanie wody, a następnie biegunkę). Bakterie jelitowe fermentują (rozkładają) laktozę wytwarzając przy tym duże ilości gazów (stąd wzdęcia, bóle brzucha i kolki). 

Niemowlęta

U niektórych niemowląt niedojrzały jeszcze układ pokarmowy nie wytwarza wystarczającej ilości laktazy, by strawić całą laktozę z mleka (czy to kobiecego czy modyfikowanego). 

Część ulega więc fermentacji zamiast trawieniu, zwiększając produkcję gazów i powodując: wzdęcia, odgłos przelewania, bóle brzuszka, kwaśne, pieniste, „strzelające” stolce. Mimo uciążliwych objawów, zwykle dziecko prawidłowo przybiera na masie ciała (nie powoduje to istotnych zaburzeń wchłaniania). 

Dzieci KP

Jeśli lekarz rozpozna (po badaniu i objawach) nietolerancję laktozy, może zalecić podawanie przed każdym karmieniem kropelek z laktazą – Delicol, Kolzym. Trzeba wiedzieć, że preparaty te mają słodki smak (w składzie mają również cukry), co uspokaja niemowlęta. Czasami jest to jedyny powód, dla którego ten preparat działa, a nie dlatego, że dziecko faktycznie miało nietolerancję laktozy. 

Dzieci karmione MM

Dzieciom karmionym mlekiem modyfikowanym (MM) pediatra może zalecić czasowe przejście na MM bez laktozy (ale nie na stałe, bo jest wartościowym składnikiem) lub podawanie dotychczasowego mleka, tylko razem z preparatem laktazy. 

UWAGA!

  1. Z powodu nietolerancji laktozy nie odstawiamy dzieci od piersi! Podajemy preparat laktazy i dalej karmimy piersią. 
  2. Przejście mamy na dietę bezlaktozową lub bezmleczną nic nie da. Stężenie laktozy w mleku z piersi jest stałe (ok. 6-7g/100ml), niezależnie od jej diety. 

Warto pamiętać, że nie zawsze przyczyną kolki jest nietolerancja laktozy. Przyczyną może być też nadmiar połykanego powietrza w czasie karmienia, zmiana mikroflory jelitowej, alergia na białko mleka krowiego (o tym niżej) lub po prostu niedojrzałość układu pokarmowego. Jako przyczyny “kolkowego płaczu” upatruje się też nadmiar bodźców wokół dziecka oraz palenie tytoniu przez matkę.

Dodatkowo

Przejściowa (tylko na jakiś czas) nietolerancja laktozy może wystąpić też u dzieci starszych, np. po biegunce. Zniszczone w trakcie infekcji kosmki jelitowe nie wytwarzają laktazy. Dlatego też w czasie biegunki czasami zalecamy dzieciom odstawienie produktów mlecznych lub spożywanie preparatów bezlaktozowych. Po pewnym czasie kosmki jelitowe się regenerują i z powrotem produkują laktazę. Dzieci karmionych mlekiem mamy nie odstawiamy od piersi, ma ono substancje lecznicze, które pomagają zwalczyć biegunkę. Na ten czas można zastosować preparat laktazy, jeśli lekarz tak zaleci.

Starsze dzieci i dorośli

W Polsce u około 30% populacji powyżej 5. roku życia występuje tzw. dziedziczny niedobór laktazy (tzw. hipolaktazja typu dorosłego). Jest zaburzeniem dziedzicznym, dlatego czasem rodzic mówi, że w dzieciństwie miewał biegunki/ bóle brzucha/ wzdęcia po spożyciu mleka, a teraz u jego kilku/kilkunastoletniego dziecka zaczynają się pojawiać podobne objawy. Wynika to z “zanikania laktazy”, czyli coraz mniejszej jej produkcji. Zwykle taka osoba nie musi zupełnie unikać mleka tylko wypijać go mniej (ból brzucha po zupie mlecznej, ale po kawie z dodatkiem mleka już nie) lub zastąpić go produktami mlecznymi o mniejszej zawartości laktozy, np. serek wiejski, śmietana, kefir, ser żółty.

Zawartość laktozy w 100 g wybranych produktów mlecznych:

  • mleko krowie – 4,6 do 4,9
  • mleko kozie – 4,4
  • mleko owcze – 5,1
  • jogurt – od 4,6 do 5,0
  • kefir – 4,1
  • maślanka – 4,7
  • serwatka – 5,1
  • sery żółte – 0,1
  • sery białe – od 2,9 do 3,1
  • ser typu „Feta” – 1,0
  • serek homogenizowany – od 2,0 do 2,9
  • serek ziarnisty (wiejski) – 3,3
  • ser topiony – 1,0
  • śmietana, śmietanka – od 3,1 do 4,0
  • mleko kobiece – 5,5 do 7,5
  • produkty “bez laktozy” –  poniżej 0,5 (niekoniecznie 0)

Natomiast….

ALERGIA NA BIAŁKO MLEKA KROWIEGO (BMK)

W tym przypadku mówimy o uczuleniu na białko (reakcja immunologiczna organizmu na alergen), a nie o trudności w trawieniu białka w jelicie i jego fermentacji (jak laktoza). 

Objawami u niemowląt najczęściej są: 

👉zmiany skórne, atopowe zapalenie skóry – AZS (tego nie będzie w nietolerancji laktozy, ponieważ jej istotą są tylko zmiany w układzie pokarmowym).

👉 zaburzenia układu pokarmowego: wymioty, refluks, krew lub śluz w stolcu, zaparcia, biegunka, kolka, wzdęcia, bóle brzucha.

Objawy napisane pogrubioną czcionką są typowe dla alergii na BMK, a kursywą – wspólne dla alergii i nietolerancji laktozy. 

Rzadziej mogą występować też bardziej nasilone objawy i z różnych układów (katar, kaszel, wstrząs anafilaktyczny). 

Jak leczyć?

Skoro mierzymy się z alergią, to głównym sposobem jest unikanie alergenu, czyli eliminacja białek mleka krowiego z diety. 

Dzieci KP

Alergeny pokarmowe przechodzą z układu pokarmowego matki do jej krążenia systemowego, limfatycznego i gruczołu piersiowego. Im więcej mama zje mleka krowiego, tym więcej alergenu może być w jej mleku (inaczej niż w przypadku laktozy, której stężenie w mleku mamy jest stałe niezależnie od diety). W związku z tym eliminacja mleka z diety matki zmniejsza ilość tego alergenu w mleku z piersi.

Jeśli więc lekarz stwierdzi u dziecka alergię na BMK może zalecić mamie ograniczenie spożycia nabiału lub zupełną jego eliminację (w zależności od nasilenia objawów u dziecka). 

Aby zupełnie wyeliminować to białko z diety (rzadko jest to konieczne), nie można jeść i pić:

  • mleka krowiego (również do kawy),
  • nabiału: sery, jogurty, kefiry, maślanki, śmietany, itp.,
  • kaszek mlecznych,
  • masła, margaryny zawierającej serwatkę,
  • słodyczy i deserów z mlekiem lub mlekiem w proszku,
  • pieczywa z dodatkiem mleka,
  • zup zaprawianych mlekiem/śmietaną,
  • sosów zawierających dodatek mleczny,
  • mleka koziego/ owczego (występuje alergia krzyżowa z mlekiem krowim, czyli też mogą być objawy alergii na BMK).

Taką dietę eliminacyjną u mamy stosujemy zwykle tylko przez jakiś czas (ok. 2-4 tygodnie). W tym czasie obserwujemy, czy zmiany skórne i inne objawy ustępują. Następnie wracamy do normalnej diety i ponownie obserwujemy stan dziecka. Jeśli widać wyraźną korelację mama je nabiał -> są objawy, mama nie je nabiału -> ustępują objawy, to prawdopodobne jest potwierdzenie rozpoznania alergii na BMK u dziecka. Oczywiście Wasz pediatra może zalecić inne postępowanie. 

Warto wiedzieć, że uczulać dziecko mogą też inne alergeny, ale u niemowląt najczęściej występuje uczulenie na tylko 1 alergen, np. BMK albo jajo czy cytrusy, rzadziej na kilka naraz. Wskazania do bardzo restrykcyjnej diety mamy (bez wielu różnych pokarmów naraz) są rzadkie. 

UWAGA!!!

  1. Nie zaleca się stosowania tzw. “diety matki karmiącej” na zapas. Konkretne składniki wykluczamy dopiero, gdy u dziecka pojawiają się objawy i lekarz tak zaleci. 
  2. Alergia na BMK u dziecka nie jest od razu wskazaniem do odstawienia piersi! Najpierw eliminujemy nabiał u mamy. Dopiero brak efektu i bardzo nasilone objawy mogą skłaniać do przejścia na odpowiednie MM.

Dzieci karmione MM

W razie wystąpienia alergii na BMK lekarz może zalecić zmianę mleka na tzw. hydrolizaty o znacznym stopniu hydrolizy (Bebilon pepti/Nutramigen).

Preparaty z rozszerzeniem “HA” (HypoAlergiczne) są używane tylko w zapobieganiu alergii (gdy rodzice mają uczulenia), nie leczeniu. 

Nie zaleca się stosowania preparatów sojowych w alergii na BMK, gdyż u tych dzieci istnieje duże ryzyko nadwrażliwości na białko soi.

Nie zaleca się również podawania wówczas mleka koziego/ owczego, gdyż występuje alergia krzyżowa z mlekiem krowim (też mogą być objawy alergii).

PODSUMOWANIE:

Różnice między nietolerancją laktozy a alergią na białko mleka krowiego:

 NIETOLERANCJA LAKTOZYALERGIA NA BIAŁKO MLEKA KROWIEGO
Mechanizmzaburzone trawienie cukruuczulenie na białko
Zmiany skórne(-)(+) , AZS
Stolcekwaśne, “strzelające”, pienistebiegunka, śluz, krew
Brzuchwzdęty, bolesny, kolkiwzdęty, bolesny, kolki
Inne objawy(-)alergiczne: kaszel, katar, pokrzywka
Odstawić od piersi, przejść na MM?NIE, zastosować preparat laktazyNIE, najpierw mama przechodzi na dietę bezmleczną
Mama KP powinna przejść na dietę bezlaktozową?NIE. To nic nie da, stężenie laktozy w mleku z piersi jest stałe, niezależnie ile mama jej spożyje.NIE. W produktach bezlaktozowych jest normalna zawartość białek mleka krowiego - alergenu
Co pomaga?laktazaKP -> mama na diecie bezmlecznej
MM -> zmiana na mieszankę na hydrolizat

Oczywiście do rozpoznania nie trzeba mieć wszystkich wymienionych objawów, ale im więcej, tym wyższe prawdopodobieństwo danego schorzenia. 

Pamiętajcie też, że nie istnieje pojęcie “uczulenia/alergii na laktozę” – cukry nie uczulają, białka tak.

Wszystko jasne

Mam nadzieję, że teraz łatwiej będzie Wam rozróżnić powyższe schorzenia i uporać się z problemami nieprawidłowych stolców, kolek, a także zmian skórnych o podłożu alergicznym.

Jeśli macie pytania na ten temat śmiało piszcie tutaj lub w postach na Instagramie i Facebook’u, gdzie na bieżąco dostarczam nowe informacje. Zachęcam również do zapisania się do newslettera tu na stronie 🙂

Może Cię zainteresować również:
Bajka “Koronawirusy i mądre wróżki”
Jak rozpoznać duszność – opis i filmy
“To Ty jeszcze karmisz? Woda, a nie mleko”